Mimarlıkta Işık Nedir?

​Mimarlıkta ışık, elektrikle gelen bir aydınlık değildir. Işık, beton gibi, taş gibi, cam gibi bir yapı malzemesidir. Hatta hepsinden önce gelen malzemedir. Çünkü ışık olmadan ne kütle görünür, ne mekan var olur.

1. Mekanı var eden malzeme olarak ışık

Duvar mekanı sınırlar, ışık ise mekanı var eder. Aynı odayı sabahın eğik ışığı başka, öğlenin dik ışığı başka, akşamın kızıl ışığı başka bir mekana dönüştürür. 

Malzeme ışığı tutmak için vardır.

2. Zamanı gösteren saat olarak ışık

Işık statik değildir. Gölge ile birlikte çalışır. Gölge olmadan derinlik olmaz, zaman da okunmaz.

Doğal ışığı tasarlarken yönüyle düşünürüz:

•  Doğu ışığı: Uyanış, başlangıç. Berrak ve umutlu.

•  Güney ışığı: Güçlü, net, gün boyu çalışan ışık. Mekana hakimiyet verir.

•  Batı ışığı: Dramatik, hüzünlü, renkli. Gün bitmeden önceki son söz.

•  Kuzey ışığı: Sabit, gölgesiz, dürüst. Ressamların ve atölyelerin ışığı.

İyi mimar, günün ve mevsimin içinde hareket eden bir ışık saati kurar.

3. Manayı taşıyan Nur olarak ışık

Kur'an'da "Allah, göklerin ve yerin nurudur" buyrulur. Nur Suresi 35. Bu yüzden İslam mimarlığında ışık hiçbir zaman sadece fizik olmamıştır. Muşebbekten, revzenden, kubbe kasnağından süzülen ışık, maddenin arkasındaki manayı hatırlatmak içindir. Cami mimarisinde doğrudan ışık kaynağını gizleyip sadece etkisini göstermek bu hikmetten gelir. Kaynak gizli, eseri zahir.

Bu yüzden mimarlıkta ışığı tasarlamak, aslında yokluğu tasarlamaktır. Dolu olanı değil, boşluğu kesmeyi, oymayı, yönlendirmeyi bilmek.

Fonksiyon için: Görme işi için ne kadar ve nerede lazım.

Duygu için: İnsana ne hissettirecek, yüceltecek mi, toplatacak mı, dinlendirecek mi.

Yön için: İnsan bedenini mekan içinde ışıkla nasıl yürüteceksin.

Sen kendi çizimlerinde bir kesit alırken sadece duvarı değil, o duvardan geçecek ışığın bir gün boyunca duvarda nasıl yürüyeceğini de çizdiğinde, ışık gerçek anlamda mimarlığa girmiş olur.

Sen projelerinde ışığı en çok nasıl kullanmayı seviyorsun Üstad? Keskin ve dramatik kesiklerle mi, yoksa Süleymaniye'deki gibi katman katman süzülen yumuşak bir nur ile mi?